Büyük güçler çoğu zaman kendi çıkarlarını güvenlik söylemiyle meşrulaştırırlar. Hegemonik sistemler de yeni rakiplerin yükselişini, çoğu zaman kaos üretmeden ya da risk büyütmeden karşılamazlar. Tam da bu yüzden bugün yaşanan savaşın, askeri olmaktan çok, jeo-ekonomik bir savaş olduğu fikrini ciddiye almak gerekir.

Frankfurt Okulu ve Eleştirel Teori’nin benim akademik hayatımda önemli bir yeri olduğunu söylemeliyim. Habermas'ın Gazze ve Filistin meselesi konusundaki görüşleri hakkında çekincelerimi saklamak koşulu ile, vefatı dolayısıyla bir şeyler yazmak ve söylemek gereği duydum.

İlber Ortaylı gibi bir isim, yalnızca bir tarihçi değildir; aynı zamanda bir entelektüel geleneğin temsilcisidir. Böylesi insanlar kolay yetişmez. Yetişmeleri için yalnızca yetenek değil; aile, kültür, dil ve uzun yıllara yayılan bir birikim gerekir.

Bu yazıda İran’a karşı başlatılan saldırının ve İran’a diz çöktürme girişiminin daha genel bir çerçevede ne anlama geldiği üzerinde durulmakta, ABD-İsrail-İran savaşının ekonomi politiği ele alınmaktadır.

Kıymetli Bülent Şenay Hocamızın “Etki Ajanlığı, Self-Oryantalizm ve İslamsız Türklük” başlıklı son yazısını okuyunca ona bir eleştiri yazısı yazayım dedim. Hocamızın metinde kullandığı bazı tanımlamaları ve olaylara yaklaşım biçimini, daha geniş bir perspektiften tartışılmaya muhtaç görüyorum.

“Etki ajanlığı” ve “self-oryantalizm”, ilki daha çok siyasal dilde dolaşıma girerken, ikincisi entelektüel ve kültürel/sanatsal alanda kendini gösteriyor. Her iki kavram da aslında aynı krizin iki yüzüne işaret ediyor: özgüven, temsil ve anlam üretme krizi.

Görünen o ki hayata ve varlığa dair yerleşik değer, inanç ve tecrübeler yeni anlam kalıplarının bireyci, rekabetçi tarzına karşı bir tutunma sorunu yaşıyor. Başka bir deyişle “hakikat-sonrası” dünyamızda bir yandan gerçekliğin yeni formları yaygınlaşırken diğer yandan kadim varlık ve hakikat tasavvurları etkisizleşerek izafileşiyor.

İbn Haldun denince çoğu kişinin aklına “asabiyet”, devletlerin yükselişi ve çöküşü ya da tarih felsefesi gelir. Oysa Mukaddime dikkatle okunduğunda, bugün “laik devlet” diye adlandırdığımız fikre şaşırtıcı derecede yakın bir siyaset anlayışının da bu metinde filizlendiği görülür.

Beyaz adamın, evrimsel anlamda sömürme tutkusunun insani bir boyuta evrilmediğini yaşayarak görüyoruz. Gücü sayesinde hakkı olmayan her şeye yağmacı ve talancı bir zihinle saldırdığına tanık oluyoruz. Beyaz adam kapitalizmin krizinden ne zaman kurtulur, ne zaman doyar ve doyumsuzluğu sona erer; bunu henüz bilemiyoruz.

Yarın, hiç olmadığı kadar korkunç sırlar saklıyor artık. Bir zamanların kıyamet alametleri şimdinin gelecek senaryoları ile kıyaslanamaz bile. YZ gerçekten ne kadar hızlı ilerliyor? Süper YZ'nin robotlar ile birleşmesi ve süper yapay zekanın ayaklarının yere basması bizim için ne anlama geliyor?

İnsan onurunun bunun ötesinde daha açık olarak neyi ifade ettiği belli değildir. İnsan onurunun ne anlama geldiğini adeta herkesin kendi sezgisel anlayışına bırakan bu belirsizlik karşısında şu iki sonuçtan birisine varılabilir. Birincisi, insan onuru kavramı insan haklarının bir temeli olmak için yeterli açıklığa sahip değildir; yani insan haklarının kaynağının insan onuru olduğunu söylemek anlamsızdır. Ya da, ikincisi, insan onuru yukarıda kısaca tartışılan insanî varoluşun biricikliği ve üstünlüğüyle ilgili bütün fikirlerin anlamını kendisinde toplayan kuşatıcı bir kavram olmak itibariyle insan haklarının kaynağı olarak görülmelidir.

Turgut Bayramoğlu’nun İmge Yayınları’ndan çıkan kitabının ismi: Belirsiz Gelecek: İklim Krizi ve Ekonomi. Geleceğin belirsizliği bugünün niteliğinden, işleyişinden kaynaklanıyor. Belirsizlik, sadece ne tür bir gelecekle karşı karşıya olduğumuzu vurgulamıyor. Çok daha önemlisi ve vahimi; bir geleceğimizin olup olamayacağına ilişkin yüksek riskli bir duruma işaret ediyor.